Egzama sık görülen bir deri hastalığı grubudur. Yapılan istatistiklere göre, tüm deri hastalıklarının %15-25’i egzamalı ya da ekzamatöz dermatitli hastalardır. Birçok deri hastalığında olduğu gibi multi faktöriyel etyoloji egzama içinde geçerlidir.

Egzamada etyolojik faktörü saptamak her zaman mümkün değildir. Egzama çok sayıda nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Hastanın yaşı, mesleği, hobileri, çevresinde karşılaşabileceği maddeler ve aile öyküsü hekime önemli ipuçları verir.

Egzamanın başlıca klinik tipleri aşağıdaki sınıflamada görülmektedir.

1. Dış etkenlere bağlı egzamalar (Eksojen Egzamalar)

• İrritan kontak dermatit
• Bebek bezi dermatiti (Diaper Dermatit)
• Pitriazis simpleks
• Asteotik egzama
• İnteriginöz egzama
• El ve ayağın hiperkeratozik egzaması
• Alerjik Kontakt dermatit
• Fototdermatit

2. Genetik ve yapısal egzamalar ( Endojen Egzamalar)
   • Atopik dermatit
   • Seboreik dermatit
   • Numuler Egzama
   • Dizidnotik egzama

Birinci grupta, yani dış etkenlere bağlı egzamalar deride hasar oluşturan irritan madde ile temas sonucu gelişir. Bu temasta etken maddenin yapısı, yani pigment yoğunluğu (esmer veya beyaz tenli olması), ısı ve nem gibi çevresel faktörler, temasın şekli (oklüzyon ve friksiyon) önemlidir ve farklı klinik görünümlerin ortaya çıkmasına neden olur. Dış etkenin egzamayı oluşturması için geçen süre genellikle 24 saatten azdır. Bu esas olarak irritanın yapısı, konsantrasyonu ve temas süresine bağlıdır. Deride şiddetli hasar oluşturan örneğin asit ve alkollerle ( Saç boyası, dövme, çamaşır suyu, yağ çözücüler vb.) bu süre sadece birkaç dakika olabilir. İrritan uzaklaştırıldığında, hasta bir daha temas etmezse iyileşme nüks olmaksızın oluşur. Hastanın tekrarlayan temaslarında aynı klinik tablo tekrar oluşur, hatta çoğunlukla ilkinden daha şiddetlidir. Bu temasın kaçınılmaz olduğu bebek bezi dermatiti gibi durumlar, bu nedenle tedaviyle düzeltilse bile sık nüks ederler. Yine ellerin suyla, sabun ve deterjanla sık temasıda tedaviye dirençli egzamaların oluşmasına neden olur.

Klinik Bulgular

Deri belirtileri irritanın etkilediği bölgede görülür. Eritem (kızarıklık), vezikül oluşumu ( küçük su dolu kaşıntılı kabarcıklar), ödem erken safhada görülür. Daha şiddetli ve sık temaslarda lezyonda sulanma, bül oluşumu ( su dolu büyük kabarcıklar), krutlar ( Kabuklanma), erozyon ( deride aşınma) gözlenir. Temas kronik ise yani irritanların düşük konsantrasyonuyla tekrar tekrar, uzun süreli karşılaşılıyorsa, derinin biyolojik savunma mekanizması bozularak hastalığın kronikleşmesine neden olur.

Derimiz normalde dış etkenlere karşı koruyucudur. 5,7 lik asit PH’ı ile alkalilere karşı nötralize edicidir, en üstteki boynuzsu tabaka ( keratinize hücreler) derinin su tutmasını sağlar, deride kurumayı önler, derinin yağ ve ter salgısı birlikte lipid örtü dediğimiz antibakteriyel özelliklere sahip koruyucu tabakayı oluştururlar. Suyla sık temas ( sık duş, sık el yıkama, klorlu suyla sık temas) alkali sabunlar, deterjanlar, çözücüler, çamaşır suyu, uzun süreli güneşle veya solaryumla cildin kuruması, tükürük, yara salgıları, deride irritan egzamayı en sık geliştiren etkenlerdir.

Dış etkenlere bağlı irritan egzamalar çok sık el yıkanması ve temizlik işlerinde (çamaşır, bulaşık v.b.) kullanılan maddelere bağlı olarak en fazla ev kadınlarında el egzaması olarak görülür. Bunun yanında kuaförlerde, özellikle çimento ve kireçle teması olan inşaat işçilerinde sıktır.

Bu tabloların tedavisinde irritasyon yapıcı ajanlardan korunulması, lokal kostikosteroidli kremler, deri koruyucu bariyer nemlendirici kremler kullanılması gereklidir.

Yine Diaper dermatit denilen bebek bezi dermatiti, akut irritan kontakt dermatitin bez bölgelerinde görülen özel bir formudur. Bunun gelişiminde bezin deriye sürtünmesi ve bunun sürekli olması, ıslak bezin deriyi masere etmesi, idrar ve dışkının irritasyonu, bazı mikroorganizmaların deride üremesi ( özellikle Candida Albicons gibi mantar enfeksiyonu) gibi fazla faktörün etkisi söz konusudur. Sıklıkla 3-12 haftalar arasında başlar ve en yüksek oranda 7-12 aylar arasında görülür. Kaşıntı ve ağrı yapar. Bezin sık değiştirilmesi, bebeğin altının ılık suyla akıtılarak yıkanması, deri ile idrar ve dışkının temasını kesecek pişik önleyici yoğun kremlerin uygulanması koruyucudur.

Bebek bezi dermatiti tedavisinde düşük patentli ve yan etkileri az lokal kortikosteroidli kremler, antimikotuk kremler, deriyi kapatan ve onaran çinko oksitli kremler kullanılır.

Endojen Egzamalar

Atopik dermatit: Deri ve müköz membranların çevresel maddelere karşı ailesel aşırı duyarlığı ile birlikte artmış. IgE üretimiyle seyreden bir tablodur. Beraberinde alerjik astım, alerjik rinit ve alerjik konjonktivitde görülebilir.İlk 6 ay içerisinde bulgular ortaya çıkar. Atopik egzamanın başlıca bulgu ve belirtileri kuru deri kaşıntı, egzamatöz plaklardır. İufantil dönemde ilk 2-6 ay içinde yüz başlıca tutulan alanlardır. Yanaklarda eritemliskuamlı kaşıntı plaklar gözlenir. Bebek emeklemeye başlayınca diz ve dirsek, kol ve bacakların dış yüzeylernde egzamatöz plaklar gözlenir. Çocukluk döneminde ise popüler veya prugrigo tipi lezyonlar el sırtından diz ve dirseklerde yerleşir. Bluğ ve erişkin döneminde diz ve dirsek çukurlarında, boyun, göz kapakları gibi bölgelerde daha yaygındır.

Atopik egzamalı hastalarda deri kuruluğu da çok sık rastlanılan bir bulgudur. Atopik egzama tedavisinde cildin nemlendirilmesi çok önemlidir. Bu amaçla özel sabunlar ve emilsüyonlar kullanılmalıdır. Ağız yoluyla antialerjik şuruplar, lokal olarak kısa süreli düşük patentli kortikosteroidli kremler kullanılmalıdır. Çok şiddetli akut ataklarda ise kısa süreli sistemik kortikosteroidler kullanılabilir.

Numuler Egzama

Vücudun birçok yerinde görülebilen iyi sınırlanmış, madeni para şeklinde lezyonlarla karakterizedir. Eritemli (kızarık) zeminde küçük su dolu kabarcıklarla (vezikül) başlar, Sulantı, kabuklanmayla seyreder. Kronik lezyonlarda deride likenifikasyon (kalınlaşma) gelişir. Kaşıntı ve bazen yanma bulunur. Tedavide lokal ve sistematik kortikosteroidler ve antihistemimikler kullanılır.

Dizidtrotik Egzama

El ve ayaklarda birden ortaya çıkan veziküller ve şiddetli kaşıntıyla seyreder. Etyolojide dış etkenler ve stres söz konusudur. Tedavisi Umumuler egzama gibidir.

Seboreik Dermatit: Genellikle ter ve yağ bezi sayısının bol olduğu bölgelerde yerleşir. Saçlı deri, kaşlar, yüz ortası, göğüs ortası, sırt ortası, dış kulak yolunda gözlenir. Eritemli (kızarık) zeminde sarı yağlı skuamlar ( kepek veya kabuklanma), kaşıntı başlıca belirtilerdir. Stres, dış etkenler, hormonal etkenler uyarıcı olabilir. Kronik inatas sık tekrarlanma özelliklidir. Tedavisinde lokal kortikosteroidli lezyonlar, antiseboreik şampuanlar ve antihisteminider önerilir.